Çatı hesaplayıcı (çatı alanı, eğim, kiremit adedi)
Bina ölçülerinden gerçek çatı yüzey alanını, rampa uzunluğunu, mahya yüksekliğini, kiremit adedini ve maliyeti hesaplar; çatı kesitini şekille gösterir
Bina ölçülerinden gerçek çatı yüzey alanını, rampa uzunluğunu, mahya yüksekliğini, kiremit adedini ve maliyeti hesaplar; çatı kesitini şekille gösterir
Çatı hesaplayıcı, bir binanın ölçülerinden çatının gerçek yüzey alanını, rampa (kiriş) boyunu, mahya yüksekliğini ve gerekli kiremit ya da levha adedini hesaplar. Çatı alanı, binanın yatay planından her zaman daha büyüktür; çünkü eğimli yüzey yatay iz düşümüne göre daha uzundur. Bu fark, sipariş edilecek malzemeyi, işçiliği ve bütçeyi doğrudan etkiler. Araç; beşik, kırma ve tek yöne eğimli çatıları destekler, saçak taşmasını hesaba katar ve sonucun yanında çatı kesitini şekille gösterir.
Şekilde saçak taşması (s), eğim açısı (α), rampa boyu (C) ve mahya yüksekliği (h) işaretlenir. Bina uzunluğu ve genişliğini metre cinsinden girer, eğimi derece ya da yüzde olarak verirsiniz. İsterseniz kiremit adedini m² başına ayarlar, fire payını belirler ve birim fiyatla tahmini kaplama maliyetini görürsünüz. Ev sahipleri, müteahhitler, ustalar ve çatı keşfi yapan firmalar için ön metraj aracı olarak kullanılabilir.
Önce saçaklı plan alanı bulunur: (uzunluk + 2 × saçak) × (genişlik + 2 × saçak). Bu alan, eğim katsayısı olan 1/cos α ile çarpılarak çatı yüzey alanı elde edilir. Eğim yüzde olarak verilmişse önce açıya çevrilir (α = arctan(yüzde/100)). Örneğin 10 × 8 m bina, 0,5 m saçak ve 30° eğimle plan 11 × 9 = 99 m², katsayı 1,155 olduğundan çatı alanı yaklaşık 114,3 m²’dir.
Beşik çatıda rampa boyu C = (genişlik/2 + saçak) / cos α, mahya yüksekliği h = (genişlik/2) × tan α olur. Kırma çatıda dört yüzey aynı eğimdeyse yüzey alanı formülü aynıdır; yükseklik kısa kenara göre hesaplanır. Tek yöne eğimli çatıda yükseklik genişlik × tan α, rampa boyu ise saçaklı genişlik / cos α değerindedir. Kiremit adedi, çatı alanı × m² başına adet × (1 + fire payı) ile bulunur. Baca, çatı penceresi, dere, mahya kiremidi ve süpürgelik gibi ayrıntılar bu hesaba dahil değildir ve ayrıca eklenmelidir.
Türkiye’de çatı eğimi çoğunlukla yüzde (%) olarak, teknik çizimlerde ise derece olarak verilir. Eğim yüzdesi, 100 birim yatay mesafede kaç birim yükselindiğini gösterir. Çatı yüzey alanını bulmak için yatay iz düşüm alanı eğim katsayısı (1/cos α) ile çarpılır; tablo bu üç değeri birlikte verir.
| Derece (°) | Yüzde (%) | Eğim katsayısı | 10 m² plan için çatı alanı |
|---|---|---|---|
| 10 | 17,6 | 1,015 | 10,15 m² |
| 15 | 26,8 | 1,035 | 10,35 m² |
| 20 | 36,4 | 1,064 | 10,64 m² |
| 25 | 46,6 | 1,103 | 11,03 m² |
| 30 | 57,7 | 1,155 | 11,55 m² |
| 35 | 70 | 1,221 | 12,21 m² |
| 40 | 83,9 | 1,305 | 13,05 m² |
| 45 | 100 | 1,414 | 14,14 m² |
%100 eğim 45° eder; %50 eğim ise yaklaşık 26,6°’dir ve katsayısı 1,118’dir.
Aşağıdaki örnekte bina 10 m uzunluğunda ve 8 m genişliğindedir, her kenarda 50 cm saçak taşması vardır. Saçaklı plan 11 × 9 = 99 m²’dir. Rampa (kiriş) boyu, yarım açıklık ile saçağın toplamının eğim açısının kosinüsüne bölünmesiyle bulunur; mahya yüksekliği ise yarım açıklığın tanjant ile çarpımıdır.
| Eğim | Rampa boyu C | Mahya yüksekliği h | Çatı yüzey alanı |
|---|---|---|---|
| 15° | 4,66 m | 1,07 m | 102,5 m² |
| 20° | 4,79 m | 1,46 m | 105,4 m² |
| 25° | 4,97 m | 1,87 m | 109,2 m² |
| 30° | 5,2 m | 2,31 m | 114,3 m² |
| 35° | 5,49 m | 2,8 m | 120,9 m² |
| 40° | 5,87 m | 3,36 m | 129,2 m² |
Kaplama seçimi hem eğime hem bütçeye hem de ömre bağlıdır. Aşağıdaki değerler yaklaşık ve genel bilgidir; kesin kiremit adedi, minimum eğim ve montaj ayrıntıları için üreticinin teknik föyüne bakılmalıdır.
| Kaplama | Yaklaşık adet/m² | Tipik ömür | Not |
|---|---|---|---|
| Marsilya tipi pişmiş toprak kiremit | 13-16 adet | 50-100 yıl | Türkiye’de en yaygın geleneksel kaplama |
| Beton kiremit | 9-12 adet | 40-60 yıl | Daha ağırdır; taşıyıcı sistem hesaplanmalıdır |
| Bitümlü kaplama (shingle) | Paket/m² ile satılır | 15-30 yıl | Orta ve dik eğimli çatılarda kullanılır |
| Trapez sac / sandviç panel | Metre ile satılır | 25-40 yıl | Düşük eğimlerde de uygulanabilir |
| Membran (düz çatı) | Rulo/m² ile satılır | 5-15 yıl | Teras ve çok düşük eğimli çatılar |
Fire payını (kesim, kırılma, mahya ve bitiş parçaları) genellikle %5-15 arasında hesaplamak gerekir; karmaşık çatılarda bu oran artar.
Kar yükü olan bölgelerde dik çatı kar tutmayı azaltır, dolayısıyla taşıyıcı sistemin yükünü düşürür. Aşağıdaki tablo, eğim arttıkça çatı yüzeyinin neden büyüdüğünü ve malzeme ihtiyacının nasıl değiştiğini gösterir; kar yükü yönetmelik gereği ayrıca hesaplanmalıdır.
| Eğim aralığı | Tipik kullanım | Malzeme artışı (düz plana göre) |
|---|---|---|
| 0°-10° | Teras, düz çatı, membran | %0-1,5 |
| 10°-20° | Sac ve sandviç panel | %1,5-6,4 |
| 20°-30° | Kiremitli çatı (düşük) | %6,4-15,5 |
| 30°-45° | Kiremitli çatı (geleneksel) | %15,5-41,4 |
| 45° ve üzeri | Dik, kar yüküne dayanıklı çatı | %41,4 ve üzeri |
Yüzde değerleri 1/cos α − 1 formülüyle bulunmuştur.
Eğimli bir yüzeyin gerçek uzunluğu yatay iz düşümünden büyüktür. Alan, plan alanı ile 1/cos α katsayısının çarpımıdır; 30° eğimde bu katsayı 1,155 olduğundan çatı alanı plandan yaklaşık %15,5 fazladır.
Yüzde = tan(derece) × 100, derece = arctan(yüzde / 100). %50 eğim yaklaşık 26,6°’dir; %100 eğim 45°’dir. Araç iki birimi de kabul eder.
Kiremit adedi türüne göre değişir; Marsilya tipinde m² başına yaklaşık 13-16 adet gerekir. Araç, girdiğiniz adet/m² değerini çatı alanıyla çarpar ve fire payını ekler. Kesin değer için üretici föyüne bakın.
Saçak, duvarın dışına taşan çatı kısmıdır ve yağmuru duvardan uzaklaştırır. Kaplanması gereken alanı artırdığı için ölçülere her kenardan eklenir. Taşma istemiyorsanız 0 girin.
Dört yüzeyin eğimi aynıysa, çatı alanı yine saçaklı plan alanının 1/cos α katıdır. Farklı eğimli yüzeylerde her yüzey ayrı hesaplanıp toplanmalıdır.
Hayır. Araç ön metraj ve bütçe planı için tasarlanmıştır. Kesin metraj, çatı uygulama projesi ve statik hesap için yetkili mühendis ya da mimara başvurun.